Lịch sử ra đời và phát triển của chiến dịch bổ sung Vitamin A tại Việt Nam là một trong những câu chuyện thành công tiêu biểu nhất của ngành Y tế dự phòng và dinh dưỡng cộng đồng. Dưới đây là những cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của chiến dịch này:
Bối cảnh những năm 1980: Nỗi ám ảnh mù lòa do thiếu dinh dưỡng
Vào thập niên 1980, tình trạng thiếu hụt Vitamin A là một vấn đề y tế công cộng đặc biệt nghiêm trọng tại Việt Nam. Rất nhiều trẻ em bị mắc bệnh khô mắt, loét giác mạc và dẫn đến mù lòa vĩnh viễn (gây tàn phế suốt đời) chỉ vì thiếu hụt vi chất này trong khẩu phần ăn hàng ngày.
Cuộc điều tra toàn quốc do Viện Dinh dưỡng Quốc gia tiến hành (từ năm 1985 đến 1988) đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: Tỷ lệ trẻ em thiếu Vitamin A thể lâm sàng (có tổn thương thực thể ở mắt) tại Việt Nam cao gấp nhiều lần so với ngưỡng quy định của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Cột mốc lịch sử ra đời của chiến dịch (1988 - 1993)
Năm 1988: Nhận thức được tính cấp bách của tình hình, ngành y tế bắt đầu triển khai các dự án can thiệp thí điểm, trong đó trọng tâm là việc phân phối viên nang Vitamin A liều cao cho trẻ em tại các vùng có nguy cơ cao.
Năm 1993: Đây là cột mốc mang tính bước ngoặt. Chương trình Phòng chống thiếu Vitamin A chính thức được mở rộng trên toàn quốc và được đưa vào Chương trình Mục tiêu Quốc gia. Kể từ đây, chiến dịch cho trẻ uống Vitamin A liều cao đồng loạt được tổ chức quy mô lớn, định kỳ mỗi năm 2 đợt.
Việc chọn ngày 1/6 (Quốc tế Thiếu nhi) làm ngày phát động đợt 1 mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc, thể hiện sự quan tâm và ưu tiên hàng đầu của toàn xã hội đối với sức khỏe và tương lai của trẻ em. Đợt 2 thường được tổ chức vào ngày 1/12 hàng năm.
Chiến lược triển khai và đối tượng mục tiêu
Trong suốt những thập niên qua, chiến dịch được tổ chức bài bản, hệ thống mạng lưới y tế cơ sở len lỏi từ thành thị đến từng thôn bản ở vùng sâu, vùng xa. Đối tượng mục tiêu được hướng tới bao gồm:
Trẻ em từ 6 đến 36 tháng tuổi trên toàn quốc.
Mở rộng cho trẻ từ 37 đến 59 tháng tuổi tại các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao.
Bà mẹ sinh con trong vòng 1 tháng đầu.
Trẻ có nguy cơ cao bị thiếu Vitamin A (trẻ mắc bệnh sởi, tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng nặng, viêm đường hô hấp cấp).
Thành tựu lịch sử và ý nghĩa hiện tại
Năm 2002: Nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của hàng chục ngàn cán bộ y tế và sự hưởng ứng của người dân, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức công nhận Việt Nam thanh toán thành công bệnh mù lòa ở trẻ em do thiếu Vitamin A (tức là thanh toán tình trạng thiếu Vitamin A thể lâm sàng). Đây là một kỳ tích đáng tự hào của y tế Việt Nam trên trường quốc tế.
Ý nghĩa hiện tại: Dù tình trạng mù lòa do thiếu Vitamin A đã bị đẩy lùi, nhưng tình trạng thiếu Vitamin A thể "tiền lâm sàng" (chưa có biểu hiện rõ ở mắt nhưng đã làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến trẻ hay ốm vặt, chậm lớn) vẫn còn tồn tại.
Lê Thị Châu An/ Khoa Phòng bệnh, An toàn thực phẩm
1.https://www.unicef.org/vietnam/vi/media/19281/file/02b-Final%20Full%20Report%20Viet%20Nam%2050-Year%20Progress%20on%20Children%20and%20Future%20Prospects-%20Viet.pdf.pdf