Chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm 2026, “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”, khẳng định đầu tư cho thế hệ trẻ là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng dân số, ứng phó với mức sinh thấp, già hóa dân số và mất cân bằng giới tính khi sinh.
Bác sĩ thăm khám cho trẻ sơ sinh. Ảnh: Bệnh viện Phụ sản Trung ương
Thanh niên là trung tâm của chiến lược dân số
Ngày 11.7 hằng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Dân số Thế giới nhằm nâng cao nhận thức về dân số, sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới và phát triển bền vững. Năm nay, thông điệp toàn cầu hướng tới việc đồng hành cùng thanh niên, tạo nền tảng cho tương lai phát triển toàn diện.
Phát biểu tại lễ hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới, ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) - cho biết, công tác dân số thời gian qua đạt nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Năm 2025, Quốc hội thông qua Luật Dân số, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác dân số trong giai đoạn mới. Bên cạnh đó, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 cũng đã được phê duyệt, tạo nguồn lực triển khai các chính sách dân số thời gian tới.
Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức như mức sinh thấp kéo dài ở nhiều địa phương, già hóa dân số diễn ra nhanh, mất cân bằng giới tính khi sinh chưa được kiểm soát hiệu quả và chất lượng dân số chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Theo ông Lê Thanh Dũng, chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm nay có ý nghĩa đặc biệt khi Việt Nam sở hữu lực lượng thanh niên đông đảo, năng động và giàu tiềm năng. Đây là nguồn lực quyết định chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.
Thanh niên cần chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng, chăm sóc sức khỏe sinh sản, xây dựng gia đình tiến bộ, sinh con có trách nhiệm và nuôi dạy con tốt. Đồng thời, thế hệ trẻ cần làm chủ khoa học công nghệ, tận dụng cơ hội từ chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 để đóng góp cho sự phát triển đất nước.
Những thách thức dân số ngày càng rõ nét
Theo Liên Hợp Quốc, người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 10% dân số thế giới năm 2024 và có thể tăng lên 16% vào năm 2050. Tuổi thọ trung bình toàn cầu cũng dự kiến đạt 77,4 tuổi trong giai đoạn 2050-2055.
Trong khi đó, hơn 60% dân số thế giới sống tại các quốc gia có mức sinh dưới ngưỡng thay thế, làm thu hẹp lực lượng lao động, thúc đẩy già hóa và gia tăng áp lực lên kinh tế, an sinh xã hội.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số. Áp lực đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi sẽ ngày càng lớn.
Bên cạnh đó, chất lượng dân số vẫn còn những hạn chế về thể lực, tầm vóc, sức khỏe sinh sản và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, đầu tư cho thanh niên thông qua giáo dục, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe và tạo việc làm được xem là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng dân số.
Ông Lê Thanh Dũng cho rằng, cần xây dựng môi trường lành mạnh để thanh niên học tập, rèn luyện; tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kiến thức sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục an toàn; hạn chế mang thai, sinh con ở tuổi vị thành niên.
Báo động mất cân bằng giới tính khi sinh
Theo Điều tra Dân số giữa kỳ 2024, Việt Nam dư khoảng 415.200 nam giới trong độ tuổi kết hôn do mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài hơn 20 năm. Dự báo đến năm 2034, số nam giới trong độ tuổi kết hôn sẽ nhiều hơn nữ giới khoảng 711.700 người và đạt đỉnh vào năm 2049 với mức thiếu khoảng 1,3 triệu phụ nữ. Đến năm 2074, chênh lệch vẫn còn khoảng 829.000 người. Hiện tỉ số giới tính khi sinh là 111,4 bé trai/100 bé gái, cao hơn mức cân bằng sinh học 106/100.
Ông Lê Thanh Dũng cảnh báo mất cân bằng giới tính khi sinh có thể khiến nhiều nam giới khó kết hôn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bạo lực giới, mua bán người, bóc lột tình dục và bất bình đẳng.
Từ ngày 15.5, Nghị định 90/2026/NĐ-CP nâng mức phạt hành vi lựa chọn giới tính thai nhi. Việc chẩn đoán, tiết lộ giới tính trái quy định bị phạt 7-15 triệu đồng; phá thai để lựa chọn giới tính có thể bị phạt đến 30 triệu đồng.
Luật Dân số 2025 có hiệu lực từ ngày 1.7.2026 được kỳ vọng tạo bước chuyển từ tư duy “Kế hoạch hóa gia đình” sang “Dân số và Phát triển”, góp phần nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số.
Đầu tư cho thanh niên, nâng cao chất lượng dân số là trách nhiệm của toàn xã hội. Trang bị kiến thức, kỹ năng, sức khỏe và cơ hội phát triển cho người trẻ sẽ tạo nền tảng cho tương lai bền vững.
Nguồn: laodong.vn